Kompleksowy przewodnik po funkcjonowaniu ekosystemu i filtracji oczka wodnego

Twoje oczko wodne to miniaturowy ekosystem, w którym zachodzi wiele procesów biologicznych. Te procesy biologiczne są kluczowe dla zachowania zdrowego zbiornika. Jednak nieprawidłowe założenie oczka wodnego lub zbyt pośpieszne jego urządzanie mogą sprawić, że zachodzące procesy biologiczne okażą się śmiertelne dla ryb. Jeśli właściwie zadbasz o te procesy, Twoje ryby będą zdrowe, a rośliny wodne będą dobrze rosły.

Warto zrozumieć te procesy biologiczne w oczku wodnym oraz dowiedzieć się, jak je uruchomić i jak mierzyć rezultaty. W tym artykule krok po kroku przejdziemy przez cały proces i wyjaśnimy cel oraz konieczność stosowania filtra w oczku wodnym.

1. Cykl azotowy

Najważniejszym procesem biologicznym w oczku wodnym jest cykl azotowy. Cykl ten występuje powszechnie w naturze, a także w Twoim zbiorniku. Cykl azotowy sprawia, że zanieczyszczenia i szkodliwe substancje są przekształcane w składniki odżywcze dla roślin.

Zanieczyszczenia te mogą powstawać z:

• Niezjedzonych resztek pokarmu dla ryb
• Odchodów ryb
• Odchodów ptaków
  Gnijących resztek roślinnych
• Glonów
• Liści i gałęzi wpadających do oczka wodnego

Schemat cyklu azotowego w oczku wodnym

Zanieczyszczenia do amoniaku

Zanieczyszczenia te są w cyklu azotowym przekształcane w amoniak. Amoniak jest substancją szkodliwą zarówno dla ryb, jak i roślin. Dlatego niezwykle ważne jest, aby amoniak jak najszybciej został przekształcony w azotyny.

Amoniak do azotynów

Z czasem w oczku wodnym rozwijają się bakterie, które przekształcają amoniak w azotyny. Azotyny również są toksyczne dla ryb. Z tego względu należy utrzymywać ich poziom na jak najniższym poziomie. Dlatego ważne jest, aby azotyny zostały dalej przekształcone w znacznie mniej szkodliwe azotany.

Azotyny do azotanów

Ostatnim etapem cyklu azotowego jest przekształcenie azotynów w azotany. Gdy w oczku wodnym pojawiają się azotyny, rozwijają się bakterie, które zmieniają je w azotany. Azotany (o ile ich stężenie nie jest zbyt wysokie) nie są szkodliwe dla ryb, a ponadto stanowią niezbędne źródło składników odżywczych dla roślin wodnych.

Cykl azotowy na Wikipedii

2. Uruchomienie cyklu azotowego

Gdy zakładasz nowe oczko wodne, cykl azotowy w zbiorniku musi dopiero zostać uruchomiony. Nowe oczko wodne nie zawiera jeszcze wystarczającej ilości pożytecznych bakterii, aby osiągnąć pożądaną równowagę w ekosystemie.

Po napełnieniu oczka wodą cykl azotowy rozpocznie się samoistnie. Pierwszym krokiem jest przekształcanie zanieczyszczeń w amoniak. Ponieważ w nowym oczku wodnym zazwyczaj prawie nie ma odpadów organicznych, należy je wprowadzić. Możesz to zrobić, zaczynając delikatnie podawać pokarm (nawet jeśli w oczku nie ma jeszcze ryb). Stopniowe zwiększanie dawki pokarmu zapewnia bakteriom cyklu azotowego pożywkę i możliwość rozwoju.

Możesz także wpuścić kilka ryb, aby uruchomić cykl w zbiorniku. Zbyt duża liczba ryb, nadmiar zanieczyszczeń lub gnijącego materiału w fazie rozruchu może spowodować gwałtowny skok poziomu amoniaku lub azotynów. Może to być niebezpieczne dla wprowadzonych ryb. Upewnij się więc, że na początku w oczku wodnym nie ma zbyt wielu ryb ani zanieczyszczeń.

Zwróć również uwagę, aby przed wpuszczeniem pierwszych ryb poziomy amoniaku i azotynów nie były zbyt wysokie.

Gdy w wodzie pojawi się amoniak, rozpocznie się proces nitryfikacji – czyli przekształcanie amoniaku w azotyny (które są również szkodliwe dla ryb). Następnie wykształcą się bakterie przekształcające azotyny w azotany.

Bakterie przekształcające amoniak w azotyny oraz bakterie zmieniające azotyny w azotany rozwijają się wolno. Z tego względu pełne ustabilizowanie tego procesu może zająć od 4 do 6 tygodni.

Ostatecznie wytworzone azotany są pobierane m.in. przez rośliny. Azotany nie są szkodliwe dla ryb, dopóki ich stężenie w oczku wodnym nie osiągnie skrajnie wysokich wartości.

Nadmiar azotanów oznacza z kolei zbyt dużo pożywki dla glonów. Może to doprowadzić do zakwitu glonów – gwałtownego namnożenia się glonów w ciągu zaledwie kilku dni. W efekcie woda stanie się zielona i mętna.

Aby zapobiec nadmiernemu wzrostowi glonów, możesz ograniczyć ilość zanieczyszczeń/pokarmu trafiającego do wody lub podłączyć lampę UV-c do zwalczania glonów.

Aktywność i funkcjonowanie ekosystemu zmieniają się w ciągu roku pod wpływem pogody i klimatu. Przeczytaj wszystko o wpływie pór roku na oczko wodne w naszym artykule na temat pielęgnacji i przygotowania oczka wodnego na wszystkie pory roku.

3. Znaczenie filtra dla cyklu azotowego

Bakterie niezbędne w cyklu azotowym występują ostatecznie w całym oczku wodnym. Większość bakterii osadza się na powierzchniach – takich jak kamienie, rośliny oraz wnętrze filtra. W oczku wodnym ilość dostępnej powierzchni do rozwoju bakterii może być ograniczona. Zastosowanie filtra zapewnia dodatkową powierzchnię do ich namnażania. Ponadto filtr sprawia, że cała woda w zbiorniku jest przepompowywana przez filtr. Dzięki temu amoniak i azotyny znajdujące się w wodzie są kierowane bezpośrednio do bakterii zasiedlających filtr.

4. Zasada działania filtra

Często uważa się, że filtr do oczka wodnego służy jedynie do wyłapywania drobnych zanieczyszczeń. Choć filtr rzeczywiście to robi, nie jest to jego główny cel. Zadaniem filtra jest wspieranie i wzmacnianie cyklu azotowego. Filtr realizuje to zadanie dzięki różnym rodzajom mediów filtracyjnych oraz odpowiedniemu przepływowi wody.

Różne rodzaje mediów filtracyjnych

Głównym celem filtra jest stworzenie środowiska do rozwoju bakterii cyklu azotowego. Dzieje się to poprzez zapewnienie jak największej powierzchni, do której bakterie mogą się przyczepiać i na której mogą się namnażać. Do tego celu nadaje się wiele rodzajów mediów filtracyjnych. Często w filtrze stosuje się kilka typów mediów filtracyjnych, aby bakterie mogły rozwijać się na różnych podłożach.

Znane przykłady takich mediów filtracyjnych to gąbki filtracyjne, kamienie, szczotki filtracyjne oraz tworzywowe kulki filtracyjne. Media filtracyjne powinny mieć jak największą powierzchnię dla osadzania się bakterii. Jednocześnie woda z oczka wodnego musi swobodnie przepływać przez materiał filtracyjny.

Przepływ wody w filtrze

Pompa do oczka wodnego dba o to, aby cała woda ze zbiornika była przepompowywana przez filtr przez całą dobę. Może się zdarzyć, że ta sama woda przepływa przez filtr 2 lub więcej razy dziennie. Częstotliwość ta zależy od typu posiadanego oczka wodnego. Można przyjąć następujące wytyczne:

• Oczko wodne bez roślin i ryb – co najmniej raz na 2 godziny
• Oczko wodne z roślinami, bez ryb – co najmniej raz na 4 godziny
• Oczko wodne z rybami i roślinami – co najmniej raz na 3 godziny
• Oczko wodne wyłącznie z rybami – co najmniej raz na 1,5 godziny

Przykład obliczeniowy
Załóżmy, że posiadasz oczko wodne o pojemności 9 000 litrów. W oczku znajdują się zarówno ryby, jak i rośliny. Oznacza to, że woda musi przepłynąć przez filtr raz na 3 godziny. Przekłada się to na wymóg przepływu co najmniej 3 000 litrów wody na godzinę (9 000 podzielone przez 3).

Ponadto widać, że rośliny mają pozytywny wpływ na system filtracyjny. Dzięki roślinom woda w oczku wodnym nie musi trafiać do filtra aż tak często, co oznacza, że filtr może mieć mniejszą wydajność. Dzieje się tak, ponieważ same rośliny działają jak filtr. Oczyszczają one wodę, gdyż bakterie osadzają się na nich, a same rośliny pobierają azotany jako składniki odżywcze.

5. Wybór systemu filtracyjnego

Istnieje kilka typów filtrów, które można zastosować do filtracji wody w oczku wodnym:

• Filtr grawitacyjny
  W tym przypadku woda przepływa przez filtr dzięki sile grawitacji. Pompa jest potrzebna do tłoczenia wody do filtra lub z filtra, a resztę pracy wykonuje grawitacja. Filtr grawitacyjny zazwyczaj składa się z kilku komór, z których każda zawiera inny rodzaj materiału filtracyjnego.
• Filtr ciśnieniowy
  Odpowiedni do małych i średnich oczek wodnych. W filtrze ciśnieniowym woda wpływająca do filtra pozostaje pod ciśnieniem. Dzięki temu można ją łatwo skierować wężem w dowolne miejsce, co daje większą elastyczność przy umieszczaniu filtra wokół oczka wodnego.
• Filtr typu „wszystko w jednym”
  Dzięki filtrowi typu „wszystko w jednym” otrzymujesz jedno urządzenie zawierające wszystko, co potrzebne do filtracji wody w oczku wodnym. Urządzenia te zazwyczaj zawierają pompę, wkład filtracyjny oraz lampę UV-c. Filtr tego typu umieszcza się najczęściej pod wodą, dzięki czemu nie trzeba przeznaczać miejsca wokół zbiornika.
• Filtr naturalny
  Rośliny mogą pełnić funkcję filtracyjną w oczku wodnym. Podobnie jak w systemie filtracyjnym, bakterie osadzają się wokół roślin. Tworząc filtr naturalny, wydzielasz w oczku wodnym osobną strefę, przez którą przepływa woda.

Chcesz wiedzieć więcej lub potrzebujesz pomocy w urządzaniu oczka wodnego? Skontaktuj się z obsługą klienta BluGarda.